Praktyczny przewodnik dla FMCG i konsumentów.

Asortyment świeżych owoców i warzyw na półkach sklepowych wymaga precyzyjnego zarządzania jakością, właściwej organizacji stoiska oraz doskonałej znajomości obowiązujących regulacji prawnych. Jeżeli sprzedawca prezentuje na półkach towar pełnowartościowy, zdrowy i prawidłowo oznakowany, buduje zaufanie klientów.

Poniższy artykuł wyjaśnia, jak wyglądają aktualne wymogi prawne dotyczące jakości oraz znakowania świeżych owoców i warzyw w punktach sprzedaży detalicznej. W treści uwzględniono podstawowe wymagania prawne. Warto mieć na uwadze, że w prawie żywnościowym wiele aspektów wymaga indywidualnego podejścia.

W artykule wskazano również jak właściwe procedury sklepowe i świadome zakupy wpływają na bezpieczeństwo żywności oraz ograniczenie marnowania żywności. Zarówno postępowanie sieci handlowej jak i zachowania konsumenckie mają wpływ na jakość świeżych produktów w sklepie.

Prawo żywnościowe w praktyce – Normy ogólne i normy szczegółowe dla owoców i warzyw

Podstawą prawną określającą zasady obrotu świeżymi owocami i warzywami w Unii Europejskiej jest rozporządzenie (UE) 2023/2429. Akty prawne dzielą świeże produkty na dwie główne kategorie pod względem wymogów jakościowych i sposobu ich prezentacji:

Produkty objęte szczegółowymi normami handlowymi

Szczegółowe normy handlowe nakładają na producentów i dystrybutorów najbardziej rozbudowane obowiązki informacyjne i klasyfikacyjne. Wykaz ten obejmuje ściśle określone produkty, w tym: jabłka, owoce cytrusowe, kiwi, sałatę, brzoskwinie i nektarynki, gruszki, truskawki, paprykę słodką, winogrona, pomidory. Szczegółowe normy mają również zastosowane do zielonych i niedojrzałych bananów na początkowych etapach wprowadzania do obrotu.

Co to oznacza w praktyce? W przypadku powyższych produktów wymagane jest obowiązkowe przypisanie towaru do konkretnej klasy jakości (np. Klasa Ekstra, Klasa I lub Klasa II). Na tym nie koniec, w oznakowaniu takich produktów uwzględnia się informacje wskazane w konkretnej normie, np.:

• nazwę i adres pakującego lub wysyłającego,
• pełną nazwa państwa pochodzenia,
• klasę jakości,
• nazwę odmiany,
• wielkość / kaliber / liczba sztuk.

Aby dokładnie ustalić, jakie informacje oraz w jaki sposób należy wskazać dla tych wybranych gatunków, warto odnieść się do konkretnej normy szczegółowej.

Produkty objęte Ogólną Normą Handlową

Można ogólnie powiedzieć, że pozostałe świeże owoce i warzywa (np. śliwki, czereśnie, borówki, marchew, ogórki, rzodkiewki) podlegają Ogólnej Normie Handlowej (część A załącznika I do rozporządzenia).

Produkty te muszą spełniać wymagania minimalne, czyli podstawowe kryteria jakościowe – cały, zdrowy (wolny od gnicia i zepsucia), czysty, wolny od szkodników i ich uszkodzeń oraz nadmiernego zawilgocenia.

Dla tej grupy świeżych owoców i warzyw nie ustanowiono klas jakości.

W oznakowaniu produktów objętych ogólną normą podaje się:

• nazwę i adres pakującego lub wysyłającego,
• pełną nazwa państwa pochodzenia.

Wyjątki od stosowania norm handlowych

Warto wspomnieć, że rozporządzenie unijne określa również przypadki oraz listę produktów, dla których stosowanie norm nie jest obowiązkowe.

Przykładem takich produktów są m.in.: grzyby leśne, orzechy bez łupin, czy kiełki jadalne.

Ziemniaki również nie podlegają pod wymogi rozporządzenie (UE) 2023/2429.

Znakowanie żywności luzem i w opakowaniach – Od flagi państwa po zakaz haseł marketingowych

Rzetelna informacja w miejscu sprzedaży pozwala konsumentowi na podjęcie świadomej decyzji zakupowej. Sposób przekazania danych zależy od formy prezentacji produktu:

Znakowanie owoców i warzyw sprzedawanych luzem

W przypadku towarów oferowanych bez opakowań (np. w skrzynkach lub koszach) detalista umieszcza czytelną wywieszkę bezpośrednio przy produkcie. Na wywieszce muszą znaleźć się:

• Pełna nazwa państwa pochodzenia (np. „Polska”, „Hiszpania”).
• Specyfikacje handlowe (np. klasa jakości, odmiana, wielkość) – wyłącznie dla produktów objętych normą szczegółową.
• Grafika przedstawiająca flagę państwa pochodzenia – Polskie przepisy krajowe nakładają na detalistów obowiązek umieszczania wizerunku flagi kraju pochodzenia na wywieszce przy owocach, warzywach oraz bananach sprzedawanych luzem.

Jeżeli w oznakowaniu polskich owoców lub warzyw detalista zastosuje oficjalny znak graficzny „Produkt polski”, jest zwolniony z obowiązku umieszczania samej grafiki flagi.

Znakowanie owoców i warzyw w opakowaniach

Na opakowaniach jednostkowych komplet informacji musi znajdować się bezpośrednio na opakowaniu / etykiecie. Oznakowanie zawiera wszelkie informacje wymagane w normach handlowych.

Bezwzględny zakaz stosowania zakazanych haseł marketingowych

Unijne prawo żywnościowe wprost zabrania stosowania w oznakowaniu detalicznym, nieregulowanych prawnie haseł sugerujących wyższą jakość świeżych owoców i warzyw.

W oznakowaniu nie wolno używać sformułowań typu „premium”, „super klasa” czy „najwyższa jakość”. Jedynym dopuszczalnym określeniem jakości jest oficjalna klasa jakości (np. Klasa I) w odniesieniu do produktów ze szczegółową normą handlową.

Widoczność kraju pochodzenia

Jeżeli na opakowaniu podano dane pakującego/wysyłającego z innego kraju lub nazwa odmiany nawiązuje do danej geograficznej, nazwa państwa pochodzenia samego produktu musi być zapisana większymi i bardziej widocznymi literami.

Sprzedaż przez Internet – E-commerce

Sprzedaż świeżych owoców i warzyw, objętych wymaganiami norm handlowych, za pośrednictwem sklepu internetowego, również wymaga przekazania konsumentowi wszelkich wymaganych prawem informacji.  Informacje te powinny zostać udostępnione konsumentowi zanim dokona zakupu.

Bezpieczeństwo konsumenta i wysokie standardy na stoisku świeżym – Na co zwrócić uwagę przy zakupach?

Dbając o bezpieczeństwo konsumenta, sklepy starają się oferować owoce i warzywa o wysokich walorach jakościowych. Obniżona cena, czy akcja promocyjna nie stanowią uzasadnienia dla oferowania produktu uszkodzonego i zepsutego – wymogi jakościowe i znakowanie obowiązują zawsze.

Jak konsument może ocenić jakość produktów podczas codziennych zakupów:

• Naturalny biały nalot: Woskowa, matowa warstwa na powierzchni wielu owoców czy niektórych warzyw, to naturalna bariera ochronna owocu. Świadczy o świeżości oraz informuje, że towar nie był wielokrotnie dotykany w procesie dystrybucji.
• Jędrność i stan skórki: Skórka powinna być napięta, gładka, bez pęknięć, zmarszczeń i lepkich śladów.
• Szypułka: Zielona i elastyczna szypułka potwierdza świeżość produktu, natomiast uschnięta i brązowa wskazuje na długi czas przechowywania na półce.

Redukcja marnowania żywności – Wspólne działania detalistów i konsumentów

Uprawa owoców i warzyw wymaga wielu nakładów.  Zapobieganie stratom w obrocie żywnością świeżej jest celem zarówno odpowiedzialnych sieci handlowych, jak i świadomych konsumentów.

Aby zminimalizować straty w sprzedaży owoców i warzyw, detalista powinien przede wszystkim wdrożyć precyzyjne prognozowanie zamówień na bazie danych sprzedażowych, unikając robienia nadmiernych zapasów magazynowych.

Przechowując świeże owoce i warzywa należy zadbać o odpowiednie warunki, w tym przede wszystkim temperaturę. Warto mieć na uwadze, że nie wszystkie gatunki wymagają przechowywania w niskiej temperaturze!

Istotna jest również odpowiednia ekspozycja towaru, która zapobiega uszkodzeniu, czy zgnieceniu. Partie jednorodne mogą ograniczyć przebieranie produktów przez konsumenta. W wielu przypadkach dodatkowe opakowanie detaliczne również może ograniczyć ilość strat.

Codzienna selekcja towaru przez pracowników stoiska eliminuje porażone sztuki, zabezpiecza resztę skrzynki i drastycznie ogranicza straty produktowe. Towar z jednoznacznymi objawami zepsucia należy natychmiast wycofać ze sprzedaży.

W ograniczeniu strat na etapie sprzedaży detalicznej świeżych owoców i warzyw nieoceniona jest również rola konsumenta! Warto zwrócić uwagę na delikatny wybór towaru. Wielokrotne dotykanie i przebieranie świeżych owoców i warzyw jest niehigieniczne i powoduje mikrouszkodzenia skórki oraz miąższu, które przyspieszają psucie. Istotną kwestią jest również planowanie spożycia tak aby ograniczać marnowanie żywności w domowym gospodarstwie.

Szkolenia z prawa żywnościowego jako klucz do stabilnej jakości w sieci handlowej

Rozległa legislacja i ciągłe zmiany w przepisach krajowych oraz Unii Europejskiej sprawiają, że szkolenia z prawa żywnościowego stanowią niezbędne narzędzie dla zespołów jakości, kupców oraz kadry zarządzającej w sieciach handlowych.

Zapewnienie pełnej zgodności z normami handlowymi to gwarancja spokoju podczas urzędowych kontroli oraz budowanie wizerunku nowoczesnego sklepu, który stawia jakość, transparentność i zadowolenie klienta na pierwszym miejscu.

W Food Rule Expert przeprowadzamy szkolenia w zakresie jakości i znakowania świeżych owoców i warzyw. Jeżeli poszukujesz takiego szkolenia dla swojego zespołu – zapraszam do kontaktu.

Agnieszka Sudoł

Ekspertka ds. prawa żywnościowego i znakowania